songsdaily آوازهای روزانه علی محمد تهرانی

حرف و سخن

پارادوکس ستایش مردمان

ما بعضی از مردمان را به اعتبار داشته ها و موفقیتها و برجستگیهایشان می ستاییم ، حال آنکه اگر موشکافانه نگاه کنیم ، خود آنان در به دست آوردن آنچه دارند نقشی نداشته اند. حتی آن چیزهایی که با اراده خود به دست آورده اند ، نباید به حساب آنها نوشته شود چون "اراده" هم به آنها داده شده است ، همانگونه که به بعضی ها داده شده است و به بعضی ها نه. اگر کسی بگوید اراده هم به دست آوردنی است ، آن موقع باید پرسید که اراده ی به دست آوردن اراده از کجا تامین می شود.

بنابراین همانگونه که ما مثلا به سریعترین حیوان جهان مدال افتخار نمی دهیم ، چون سرعتش را کس دیگری به او داده ، به سریعترین انسان جهان هم نباید مدال بدهیم چون همه چیزهایی که او را سریعترین دونده جهان کرده است نیز از طرق مختلف به او داده شده است ، از همه آنها مهمتر ، شوق گرفتن مدال و اراده برای انجام تمرین های طاقت فرسا.

البته این دیدگاه ، دیدگاه جدید و تازه نوظهوری نیست. همان دیدگاه جبری است که از عهد ازل با بشر بوده و طرفداران خودش را داشته است. منتهی پیشرفت دانش بشری به تقویت آن کمک کرده است چون بشر امروز توانسته است عنصر اختیار و اراده آدمها را چه با ابزارهای الکتروشیمیایی و چه با روشهای روانگردانی تحت کنترل درآورد و در عمل ، هویت ماورایی آن را زیر سوال ببرد.

بر اساس این تفسیر ، کسی از خودش چیزی ندارد که به واسطه آن ستایش شود . ستایش از آن کسی است که این تواناییها و قابلیت ها را به موجودی عطا کرده است. بنابراین ستایش مردمان زیر سوال می رود. اما اگر ستایش مردمان زیر سوال برود ، نکوهش مردمان هم زیر سوال می رود و نمی شود کسی را به واسطه کارهای بدی که می کند سرزنش نمود چون آن ویژگیهای بد هم به او داده شده است. پر پیداست که اینگونه ، خوبان و بدان ، فعالان و تنبلان ، پیشروها و پسروها همه به یک چوب رانده می شوند که چندان صورت مناسبی ندارد.

اینجاست که می بینیم نه راه پیش داریم و نه راه پس. نه شایسته است که کسی را بستاییم یا نکوهش کنیم ، نه می توانیم دست از ستایش و نکوهش برداریم.

آیا شما هم قضیه را اینقدر بغرنج می بینید؟

ماهور - دلکش