افیون ساقی

عارفان را شمع و شاهد نیست از بیرون خویش ... خون انگوری نخورده باده شان هم خون خویش
ساعتی میزان آنی ساعتی موزون این ... بعد از این میزان خود شو تا شوی موزون خویش
باده گلگونه است بر رخسار بیماران غم ... ما خوش از رنگ خودیم و چهره گلگون خویش
خون ما بر غم حرام و خون غم بر ما حلال ... هر غمی بر گرد ما گردید شد در خون خویش
باده غمگینان خورند و ما ز می خوشدلتریم ... رو به محبوسان غم ده ساقیا افیون خویش

(گزیده غزلی از مولانا)

دستگاه سه گاه ، سه گاه ر کرن. بیت اول در درآمد سه گاه ، سه بیت بعدی در مثنوی حدی و پهلوی ، و بیت آخر در مخالف سه گاه و فرود از مخالف.


قالب عروضی این غزل ، فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن است که یک عدد فاعلاتن از مثنوی معمولی بیشتر دارد ، ولی این مسئله باعث نشد که نتوانم آن را در حدی و پهلوی که معمولا روی وزن مثنوی خوانده می شود بخوانم.


البته مرا به خاطر صدای سرما خورده ببخشید ، دیگر بیشتر از این نخواستم صبر کنم.

شاید باورتان نشود ، ولی در میان اشعار شاعران بزرگ ما، این تنها شعری است که به صراحت و البته به ظرافت بین شراب انگوری و شراب عرفانی خط تمایز می کشد. لااقل شخص خود من چیزی ندیده ام . هر چه که هست تبلیغ و ترویج شراب و مستی است که عده اندکی آن را عرفانی می گیرند و عده بیشماری هم همین شراب انگوری که مایه مستی و سرخوشی و بیخبری است.
ایستادن در مقابل افیون در این زمانه پر رنج و ملال که همه نیازمند تسکین خاطرند کار باطل و بی ثمری به نظر می آید . چه بسا مایه طرد شدن از درگاه هنرمندان و ادیبان و روشنفکران و حتی عوام مردم گردد و شاید تنها به مذاق زاهدان و فقیهان و خشک مذهبان خوش آید . ولی به نظر من ، پناه بردن به افیونی جات ، چه از خانواده انگور باشد چه از خانواده خشخاش ، اثری جز اضمحلال فرد و جامعه ندارد ، دلیلم هم این است: وقتی ما به جای درمان درد و بیماری در پی تسکین آن باشیم ، بیماری گسترش می یابد و تسکین قوی تری می خواهد و همین طور الی آخر تا اینکه فرد و جامعه را به نابودی بکشاند. مثال واضح آن همین ایران خودمان است که همه ، از سر پا بودن مردمش با این همه بیماری و بدبختی در حیرت اند. اما اگر نیک بنگرید هر کسی راه تسکین خود را یاد گرفته است : بیشمار کسان به عشق یک شب نشینی و مستی آخر هفته ، زندگی را با همه کجی ها و پلیدیهایش می پذیرند ، بیشمار کسان هم زندگی را در سیر از نشئگی به خمار و از خمار به نشئگی می گذرانند. در این میان جماعت کسانی که به واقع در پی درمان درد هستند آنچنان اندک شده است که هر چه می کنند راه به جایی نمی برند.